Foto: Britt

Het moet maar eens afgelopen zijn met die vooroordelen over Carnaval

Ik woon al drie jaar in Amsterdam en ik moet elk jaar opnieuw aan mijn vrienden van boven de rivieren uitleggen wat er nou zo leuk is aan carnaval. Ik merk dat alle vooroordelen die er van carnaval bestaan, gebaseerd zijn op verhalen van mensen die ooit een dagje carnaval zijn gaan vieren (vaak in Brabant). Ik vind dat enigszins een belediging, omdat ik er echt van overtuigd ben dat het Limburgse volksfeest veel meer is dan alleen maar zuipen, verschrikkelijke muziek meezingen en vreemdgaan. Gelukkig is dat gevoel wat ik zo moeilijk uit kan leggen nu vastgelegd in een documentaire: ‘Nao ’t Zuuje’, die vanavond op tv komt. In dit artikel geef ik alvast een voorproefje op de documentaire, leg ik de verschillen uit tussen Brabants en Limburgs carnaval en ga ik dieper in op het ‘gevoel’ van de Limburge Vastelaovend.

De naam

Het begint al bij de naam. In Limburg vieren we geen carnaval, maar vastenavond. Of ‘Vastelaovend’ zoals we dat zo mooi in het Limburgs zeggen. Bovendien heeft elke Limburgse stad of dorp andere tradities als het op dit feestje aankomt. Zo viert het dorp waar ik oorspronkelijk vandaag kom de laatste maandag van januari ‘Gekke Maandag’. Een eigen versie van carnaval, met eigen tradities en gebruiken. Als je ooit carnaval gevierd hebt in Roermond, dan kun je dit dus niet vergelijken met hoe het gevierd wordt in Venlo of Den Bosch.

Verkleden

Ik vier al een aantal jaren op rij een dagje carnaval in ’t Kielegat, ofwel Breda. Wat mij daar als Limburgse meteen opvalt, is de grote verschillen in het verkleden. In Brabant koop je een kostuum en ben je verkleed als piloot, brandweer of poetsvrouw. Je bent nog volledig herkenbaar omdat je weinig aan je gezicht of haar verandert.

In Limburg ga je over het algemeen niet verkleed als ‘iets’. Je maakt zelf (of koopt) een mooie kleurrijke jas met rok, daarbij heb je een pruik en hoed en dan schmink je ook nog eens je gezicht met de mooiste kleuren. Er wordt veel aandacht en geld besteedt aan het pak met de mooiste stoffen en de beste pruik. Ook oefenen mensen dagenlang op het schminken. Ik zeg niet dat het ene beter is dan het andere. Maar in Limburg word je wel raar aangekeken als je alleen een stewardessenpakje aantrekt. Bovendien is het ook veel te koud, aangezien veel van de Vastelaovend  zich buiten afspeelt.

Foto: BrittFoto: Britt

Muziek

“Carnaval vieren lijkt me wel leuk, maar ik haat carnavalsmuziek.” Dit hoor ik vaak als ik vraag of mensen een dagje meegaan. Mijn reactie is altijd: “Dan heb je de Limburgse carnavalsmuziek nog niet gehoord.” Want inderdaad, van de Brabantse carnvalskrakers zoals ‘Snollebollekes’ en ‘Er staat een paard in de gang’ wordt niemand vrolijk. In Limburg zijn de mooiste carnavalsnummers verrassend genoeg langzame nummers die vaak gaan over (daar komt-ie weer) het gevoel van Vastelaovend. Dat je een paar dagen even alle zorgen mag vergeten, dat iedereen gelijk is en dat iedereen die in de kroeg staat die dagen jouw vrienden zijn. De nummers zijn uiteraard in het Limburgs geschreven, dus je moet misschien even goed luisteren voordat je de tekst begrijpt. Maar bekijk het anders zelf even:

Nao ’t Zuuje

Presentator Lex Uiting had vorig jaar de grote eer om prins te worden van Venlo. Toen hij gevraagd werd, bedacht hij dat dit een unieke kans was om rondom de Venlose Vastelaovend een documentaire te maken. Want ook hij vond het vermoeiend om elke jaar weer uit te moeten leggen waarom je er een week vrij voor neemt. Hij besprak z’n idee met regisseur Pieter Kuijpers (uit Tegelen) en cameraman Rob Hodselmans (ook uit Venlo). Rob besloot het idee verder uit te werken in de prachtige documentaire: ‘Nao ’t Zuuje’ (naar het zuiden).

Het verhaal gaat niet alleen om Lex die prins wordt. Ook andere mensen die op de een of andere manier een speciale band hebben met de Venlose Vastelaovend worden gevolgd. Ik had de kans om de documentaire in een zaal vol Venlonaren in Amsterdam te bekijken. Het raakte me. Omdat dit de eerste keer is dat ik dacht: als ik dit aan andere mensen laat zien, dan snappen ze het misschien eindelijk eens een beetje.

Generatie op generatie

Er komt erg goed naar voren hoe de tradities overgaan van generatie op generatie. In de documentaire wordt een echte ‘Vastelaovends’-familie gevolgd. De vader werd ooit prins in Venlo, de opa is ernstig ziek en weet dat het zijn laatste carnaval zal zijn. Hij ziet zijn kleinzoon gelukkig nog wel adjudant worden op school. Carnaval in Limburg is dus ook een manier om even stil te staan bij de minder leuke dingen in het leven. Om vervolgens nog een biertje te bestellen, je buurman vast te pakken en keihard het leven de vieren.

Foto: BrittFoto: Britt

Tradities

Ik vind carnaval ongetwijfeld zo ontzettend leuk omdat ik de tradities ken, de liedjes kan meezingen en de taal spreek. Het gevoel van bij een groep willen horen, zit diep in de mens en komt met carnaval extreem tot uiting. Ik ben er dan ook van overtuigd dat mensen die niet uit Limburg komen, binnen mum van tijd in ‘de groep’ worden opgenomen. Als je het maar wil en als je er maar alles aan doet om het feest en de tradities te leren kennen.

Reflectiemoment

In de documentaire wordt ook uitgelegd, hoe voor veel mensen carnaval een moment is om even bij te kletsen met iedereen om je heen. Ik spreek tijdens carnaval oude bekenden weer. Juist omdat iedereen die verhuisd is, met carnaval ineens weer in dezelfde dorpskroeg staat. Bovendien bespreek je veel sneller hoe het ‘echt’ met iemand gaat. Ironisch genoeg gaan, juist door het verkleden en de alcohol, de maskers af bij veel mensen. De combinatie van kletsen met oude bekenden en praten over het leven is voor velen altijd een fijn reflectiemoment. En het is goedkoper dan een behandeling bij een psycholoog.

Carnaval is ongetwijfeld niet voor iedereen weggelegd. Bij mij zit het in mijn bloed omdat ik ermee opgegroeid ben. Maar hopelijk helpt de documentaire en dit artikel om de vooroordelen een beetje weg te nemen. Er zit namelijk echt meer diepgang in dat zuipfeest. Mocht je het echt zelf willen beleven dan ben je natuurlijk van harte welkom om komend weekend Nao ’t Zuuje af te reizen. Alaaf!

De documentaire Nao ‘t Zuuje is komende donderdag 8 februari op tv te zien om 21.45 op NPO3.