Getty Images/Chris McGrath

Waarom er in Nederland rellen zijn over een referendum in Turkije

Als jij dit weekend ook druk bezig was te genieten van de eerste echte goede zonnestralen van het jaar, struikelde jij waarschijnlijk vanochtend ook ineens over het Turkije-Nederland nieuws. Grote kans dat je er wel iets over hebt gehoord, maar niet precies wat er nou aan de hand is, anders had je niet op dit artikel geklikt. Demonstraties? Sancties? Nederlanders nazi-overblijfselen? Waar moet je in hemelsnaam beginnen? Dit moet je weten:

Waar het allemaal begon

De president van Turkije, Erdogan (niet echt een lieverdje, volgens de meeste mensen), wil een wetsvoorstel doorvoeren, waarmee de Turkse grondwet wordt aangepast. 339 mensen in het parlement stemden al voor de wijziging en 142 stemden tegen. Maar voor een wijzing zijn er minimaal 367 ‘voor’ stemmen nodig. “Nu is het aan het volk om een besluit te nemen”, zegt Erdogan. Er zal een referendum plaatsvinden, waarin het volk moet stemmen over de nieuwe grondwet.

Stel dat het volk ‘ja’ stemt, dan kan Erdogan ‘per decreet’ gaan regeren. Dit houdt in dat hij zelf zijn ministers kan aanstellen en wetten kan aanpassen. Militaire rechtbanken zullen worden geschrapt en de nationale veiligheidsraad zal niet langer zeggenschap hebben over de gendarmerie (politieorganisatie met militaire status). Daarnaast begint de telling opnieuw. Erdogan kan dan over twee jaar, als de nieuwe grondwet volledig is ingevoerd, weer twee ambtstermijnen van vijf jaar regeren. Tegenstanders zijn bang dat de president op deze manier de invloed van journalisten, academici en iedereen die hij als bedreiging ziet, nog meer wil laten inkrimpen.

Foto: Getty Images/John MooreFoto: Getty Images/John Moore

Maar wat heeft Nederland daar dan mee te maken?

Voor dat referendum kan Erdogan alle ‘voor’-stemmers gebruiken. Daarom voert hij ook campagne in verschillende andere landen waar veel Turken wonen, waaronder dus Nederland. Maar daar was de Nederlandse regering niet blij mee. “Er is geen plek in de Nederlandse publieke ruimte voor politieke campagnes van andere landen”, zei Rutte aan het begin van de rel. Buitenlandse verkiezingscampagnes zijn zelfs in strijd met de Turkse kieswet. Bij de Nederlandse regering bleef het niet bij woorden: ze trokken de landingsrechten in voor de vlucht van Turkse minister Çavuşoğlu naar Nederland. In een verklaring laat de regering weten: “Na een openbare oproep aan Turkse Nederlanders om massaal deel te nemen aan een publieke manifestatie met minister Çavuşoğlu, is de openbare orde en veiligheid in het geding gekomen.”

Erdogan werd daar natuurlijk woedend van. Zo woedend dat hij Nederland een “Nazi-overblijfsel” en “fascistisch” noemt. Volgens de Turkse regering zal de beslissing “voor serieuze problemen zorgen op diplomatiek, politiek, economisch en andere terreinen”. Ondertussen wordt de sfeer alleen maar grimmiger als een andere minister, Kaya, via Duitsland met een auto in Rotterdam arriveert en door Nederland wordt uitgezet als ongewenste vreemdeling. Honderden Turkse mannen demonstreren bij het Nederlandse consulaat in Istanbul. In de stad Izmit, besluit een groep mannen oranje sinaasappels in stukjes te snijden, uit te persen en op te drinken. Volgens Erdogan zal Nederland “een prijs moeten betalen”, alhoewel sancties tegen Nederland Turkije zelf het hardst zullen treffen.

Rellen in Nederland

Maar niet alleen in Turkije zijn mensen woedend, ook in Rotterdam en Amsterdam volgen rellen. Volgens het AD bekogelden enkele omwonenden vanaf hun balkons de zeker duidend demonstranten in Rotterdam. Er worden waterkanonnen en agenten te paard ingezet, als de demonstranten voorwerpen naar de politie beginnen te gooien. Ook de ME werd ingezet. Zeven mensen raakten gewond en twaalf demonstranten werden opgepakt om openlijke geweldpleging en het niet opvolgen van de bevelen van de politie. Ook in Amsterdam greep de ME in.

Honden van Wilders

Op de Turkse televisie waren inmiddels beelden te zien van ME’ers met wapenstokken, blaffende honden en politie te paard. De demonstranten lijken te zijn vergeten dat de Turkse politie zelf ook geregeld geweld gebruikt. Minister Çavuşoğlu – ja, die ene die niet mocht landen in Nederland – tweette foto’s van de verwondingen die de politiehonden aanbrengen bij de demonstranten. “De honden van Wilders”, schrijft hij daarbij. Volgens veel Turken heeft Wilders de islam-haat aangewakkerd in de Nederlandse regering.

De relatie tussen Nederland en Turkije is in recordtijd volledig ontspoord. Erdogan en de Turkse media beschuldigen de Nederlandse regering, en dan vooral Rutte, ervan de rel tussen Nederland en Turkije te gebruiken voor de verkiezingen aankomende woensdag. Maar feit is natuurlijk wel dat deze escalatie Erdogan óók heel goed uitkomt. Het besluit om de Turkse ministers niet in Nederland toe te laten, leverde meer publiciteit op dan welke bijeenkomst van een Turkse minister dan ook. Erdogans achterband heeft met grote ogen kunnen toekijken hoe een gesluierde Turkse minister door Nederlandse agenten het land wordt uitgevoerd. Een ding is zeker. Hoe harder Nederland optreedt, hoe meer het nationalistische gevoel in Turkije wordt versterkt.

Uitgelicht