Getty Images/Carl Court

#NederlandKiest: wat betekent de verkiezingsuitslag voor onze toekomst?

De dag na de verkiezingen is het altijd even chaos. De verkiezingsuitslag is bijna bekend en “wat gaat er nu gebeuren?” is de grote vraag. Daarom maan ik samen met jou een weg door de politieke jungle om toch net iets duidelijker naar de toekomst te kijken.

Dus uh, staat je ontbijtje klaar met een goede kop koffie? Lees dan snel verder.

Dit is de voorlopige uitslag

De officiële verkiezingsuitslag wordt pas aanstaande dinsdag bekend gemaakt door de Kiesraad. Als dienst verzamelt het ANP alle uitslagen, en geeft eerst een voorlopige prognose en vervolgens een definitieve prognose. Op het moment van schrijven zijn 95 procent van de stemmen geteld, wat betekent dat we enkel een voorlopige prognose hebben. Je hebt wel een duidelijk beeld van de uitslag maar kleine verschuivingen kunnen nog voorkomen. Later deze dag, en heel misschien vrijdag komt de definitieve prognose. Waarom duurt het zo lang? Onder andere omdat er met rond de 80% de hoogste opkomst in 30 jaar is geweest. Oh ja, en ook omdat het stembiljet meer een stemlaken was. Alle partijen en de zetels op een rij:

  • VVD 33 (-8)
  • PVV 20 (+5)
  • CDA 19 (+6)
  • D66 19 (+7)
  • SP 14 (-1)
  • GL 14 (+10)
  • PvdA 9 (-29)
  • CU 5 (0)
  • PvdD 5 (+3)
  • SGP 3 (0)
  • 50Plus 4 (+2)
  • Denk 3
  • FvD 2

Meer gecijfer over de uitslag vind je hier.

Dit zijn de opvallende dingen

Cijfers zijn leuk, maar laten we daar eens wat soeps van maken. Dit zijn de opvallende dingen van de verkiezingsuitslag:

De kiezer is gefragmenteerd en stemt met zijn hart

Dat zoveel partijen zetels hebben gekregen, laat zien dat de kiezer gebruik maakt van het Nederlandse systeem. Ze verdelen hun stem, want iedereen stemde wat goed voor hen voelde. Echt met het hart dus, en strategisch stemmen werd deze keer grotendeels achterwege gelaten. Gevolg hiervan wel is dat er een grotere coalitie moet komen, en dus ongetwijfeld flink wat compromissen gesloten moeten worden, maar daarover later meer.

De huidige kabinetspartijen, VVD en PvdA, zijn gestraft, maar de VVD is nog steeds de grootste

De VVD, met huidige premier Rutte, is van 41 zetels gezakt naar 33 en daarmee nog steeds de grootste partij. Hun coalitiegenoot PvdA heeft het er minder goed afgebracht: van 38 naar 9! 29 zetels eraf, een historisch verlies. Het lijkt aan te geven dat de kiezer niet tevreden is over wat zij de afgelopen vier jaar hebben gedaan. Kleine kans dus ook dat de PvdA wederom gaat regeren. Omdat de VVD de grootste is, hebben zij het initiatief om te formeren. Reken dus maar op wederom 4 jaar Rutte, ook al is het niet altijd zo geweest dat de grootste partij de premier leverde.

Foto: Getty Images/Carl CourtFoto: Getty Images/Carl Court

De PVV heeft gewonnen, maar minder dan verwacht

De grote vraag voor veel pers, vooral in het buitenland, was of het populistische geluid van Wilders zou zegevieren. Zeker na Trump en Brexit. Alhoewel PVV 5 zetels heeft gewonnen en daarmee de tweede partij is, valt het toch reuze mee. “Het populisme is gestopt” klinkt door de wandelgangen. Hoe dit komt wordt nog geanalyseerd, maar gesuggereerd wordt de Turkije-rel (stemmers naar VVD) en het feit dat Wilders op geen debatten is gekomen.

De andere grote winnaars zijn GroenLinks, het CDA en D66. De kleinere winnaars zijn ChristenUnie en PvdD

Vooral GroenLinks is er maar liefst 10 zetels op vooruit gegaan. Opvallend is dat de winsten van GroenLinks, D66 en ChristenUnie veel te maken hebben met jonge stemmers. Deze partijen hebben namelijk de meeste stemmen gekregen van jongeren. Groene partijen maken ook fors winst.

Foto: Flickr/groenlinks030Foto: Flickr/groenlinks030

Nieuwere en kleinere partijen deden het redelijk

Van de partijen die dit jaar voor het eerst meededen, haalden alleen Denk (3) en Forum voor Democratie (2) zetels. De Piratenpartij, Artikel 1, VNL en nog flink wat andere partijen haalden niks. Op zich niet negatief: het laat duidelijk zien dat ook als kleine, nieuwe beweging er wat te halen valt.

Lees ook: Maurits (24): “Praten met vluchteling Majd (28) opende m’n ogen”

Dit zijn de mogelijke coalities

Alhoewel het nog vrij moeilijk te voorspellen is wat er uit de formatie gaat komen, kunnen we wel wat gefundeerde inschatting doen. De formatie kan nog weken, misschien maanden duren. Wat wel vrij zeker is, is dat Rutte het voortouw neemt. Voor hem is het een vrij lastige uitslag, want het is versplinterd politiek landschap en veel politici hebben moeite met elkaar samenwerken. De coalitie bestaat minstens uit 4 partijen, dus waar ga je heen?

Foto: Getty Images/Carl CourtFoto: Getty Images/Carl Court

De meest waarschijnlijke coalitie is VVD, D66, CDA met de toevoeging van GroenLinks óf de ChristenUnie. Er zitten hier alleen een paar problemen.

Zo zijn de VVD en GroenLinks niet hele grote vrienden. Ze denken namelijk heel anders over de inkomstenverdeling en over het klimaat. Desalniettemin heeft GroenLinks flink veel zetels gewonnen, dus kun je dit negeren? Aan de andere kant kan de ChristenUnie erbij, waardoor je een krappe meerderheid hebt. Eventueel zou de SGP nog mee kunnen werken maar dan worden het wel heel veel partijen. Die partijen kunnen het wel met elkaar vinden, maar dan wordt de euthanasiewetgeving een probleem. Het is namelijk echt een breekpunt voor de ChristenUnie. Eventueel zou het blok VVD/D66/CDA kunnen samenwerken met PvdA, maar diens nederlaag is zo groot dat dit onwaarschijnlijk is.

Ondanks dat de PVV de tweede partij van Nederland is, is de kans klein dat ze gaan regeren. Politici willen liever niet samenwerken met Wilders. Alle partijen zeggen al maanden dat ze absoluut niet willen samenwerken met de PVV, dus reken daar maar niet op.

Er is nog een geringe kans dat er een kabinet komt zonder de VVD. De linkse coalitie zou bestaan uit CDA, D66, GroenLinks, SP en PvdA. Maar het CDA heeft al aangegeven niet mee te willen werken aan een linkse meerderheid.

Het belang van de Nederlandse verkiezingen op een grotere schaal

De internationale pers keek met een vergrootglas op ons kleine landje. Zette het rechts-populisme door na Trump en de Brexit? Hoe de politieke tendens voortzet is belangrijk aangezien Frankrijk volgende maand naar de stembus gaat en Duitsland in september. Nederland is hier een beetje de barometer voor.

“De Nederlandse nuchterheid overwint” zou je kunnen zeggen. Links is enorm verkleind en gefragmenteerd, het rechts-populisme is lichtelijk tegengehouden. Vooral centrumpartijen lijken het goed te hebben gedaan. Internationale pers zet het vooral neer als ‘populisme is verslagen’ en dat de ‘populistische lente’ in Europa niet doorzet. Maar of de Nederlandse kiezer zich daar zorgen over heeft gemaakt? Lijkt me sterk. Wel wordt Rutte praktisch als een held neergezet in Europa. Hij zou voor redelijkheid zorgen in een tornado van lawaai, en in tijden van kritiek op de EU toch gekozen hebben voor internationale samenwerking.

Bovendien loont regeren niet. De regeringspartijen zijn flink afgestraft, en dat is iets wat je overal ter wereld ziet. De gevestigde orde wordt opgeschud. Bijvoorbeeld door Trump, bijvoorbeeld door Brexit, en dus ook weer in Nederland. Het is een politieke neiging die past bij een tijd van ongehoorzaamheid en ontevredenheid. Het belang en de stem van de oppositie is vergroot, maar dat is ook weer waar de Nederlandse democratie op gebouwd is.

Al met al is het een bijzondere uitslag waar nog weken over doorgepraat zal worden en waardoor we nog weken kunnen wachten op een nieuw kabinet.

Uitgelicht