wikipedia

Waarom ik blij ben dat mijn eerste taal Limburgs is

De afgelopen weken was er wat ophef over het Limburgse dialect. De provincie Limburg wil namelijk dat kinderen al jong dialect gaan spreken. Ze stellen voor om op de peuterspeelzaal dialect te praten en ook tijdens de basisschool en middelbare school periode zou er les gegeven moeten worden over het Limburg dialect. Dit omdat ze bang zijn dat het dialect anders verloren gaat. Deze aankondiging werd vervolgens overgenomen door de landelijke media en toen had iedereen er ineens een mening over. Ik ook. En ik heb nog recht van spreken ook, vind ik. Want ik ben (en spreek) Limburgs. Sterker nog, ik ben er zelfs van overtuigd dat mijn Limburgse roots mijn gevoel voor taal (en schrijven) positief hebben beïnvloed. Maar toch vind ik Limburgse lessen geen goed idee. Laat me even uitleggen waarom.

Limburgs als eerste taal

First things first, ik ben dus opgegroeid in Velden en kom uit een echte Limburgse familie. Dat wil zeggen: voordat ik naar de basisschool ging, sprak ik eigenlijk nooit Nederlands en dit is voor de meeste Limburgse kinderen het geval. In groep 1 is het de regel dat je Nederlands spreekt en kom je natuurlijk ook in aanraking met klasgenootjes die alleen Nederlands spreken. Natuurlijk hoorde ik voordat ik naar de basisschool ging al voldoende Nederlands om me heen (denk bijvoorbeeld aan tv) maar spreken deed ik toch echt alleen in het Limburgs. Het moeiteloos kunnen schakelen tussen dialect en Nederlands heb ik hier denk ik ergens geleerd. Net zoals een kind dat tweetalig wordt opgevoed, kost het me nog steeds geen moeite om te schakelen tussen de twee talen. Als ik terugdenk aan die tijd dan is het eigenlijk best raar dat als ik met de poppen of vadertje en moedertje speelde, automatisch Nederlands sprak. Dat zie ik mijn neefjes en nichtjes ook, blijkbaar is die fantasiewereld logischer in het Nederlands.

Waarom wil de provincie Limburg dit?

Ze vinden het Limburgse dialect een van de belangrijkste onderdelen van het Limburgs cultureel erfgoed en een verbindende factor voor de inwoners, maar constateren ook dat het steeds minder gesproken wordt. Blijkbaar zijn er steeds meer kinderen die, net als ik, op de peuterspeelzaal of basisschool Nederlands praten en dan thuis ineens geen Limburgs willen praten. Dat lijkt me een beetje onwaarschijnlijk, daar denk je als kind van vier echt niet over na. Als er tijdens het avondeten Limburgs gepraat wordt, dan doe je dat als kind ook. Maar het argument over de verbindende factor snap ik wel. Als ik in Amsterdam of waar dan ook Limburgers hoor, dan schept dat meteen een band en maak je makkelijk contact. Op een festival hoef ik alleen maar ‘Limburg’ te roepen zodra ik hoor: ‘Doot mich dree pils alstebleef’ en ik heb nieuwe vrienden gemaakt.

Maar Limburgs is toch helemaal geen taal?

Nee officieel niet nee, en hoeveel het verschilt van het ABN is lastig te zeggen. De één kan me makkelijk verstaan als ik in gesprek ben met mijn moeder, terwijl de ander echt denkt dat ik Duits of Swahili aan het praten ben. Ik durf wel te zeggen dat het Limburgs dichterbij het Fries ligt dan bij het Brabants. Daarmee bedoel ik dat het echt beduidend anders is dan ABN. Het is een soort codetaal die, alleen als je echt goed luistert, voor Nederlanders te ontcijferen is.

Waarom ben ik blij dat mijn eerste taal Limburgs is

Ik kreeg al redelijk snel door dat er grote verschillen waren tussen de Nederlandse en Limburgse taal en soms kun je dat zelfs in je voordeel gebruiken. Hoe heb je als Nederlander geleerd of je iets met lange ij of korte ei schrijft? Er blijken weinig concrete regels te zijn en het lijstje vuistregels is zo ingewikkeld dat niemand dat gebruikt. Als je Limburgs spreekt, dan is de keuze ineens heel makkelijk. Spreek je het woord in het Limburgs met een ‘ie’ uit, dan is het met lange ij (ijs wordt ies), blijft de klank hetzelfde dan is het met korte ei (een ei is in het Limburgs ook gewoon ei). Toen ik ouder werd en mijn interesse in taal groeide, merkte ik ook dat mijn Limburgse roots er soms voor zorgde dat mijn Nederlands niet top was. Ik had nog nooit van het verschil tussen ‘als’ en ‘dan’ gehoord en vooral of er na zo’n vergelijking dan ‘ik’ of ‘mij’ volgt. Ik besloot de regels uit mijn hoofd te leren en (inmiddels wonend en werkend in Amsterdam) durf ik te zeggen dat ik beter Nederlands spreek dan de meeste collega’s. Ik hoor nog regelmatig ‘groter dan mij’ (cringe).

Het heeft me dus geholpen in het leren van Nederlands en het lijkt me logisch dat ik door mijn Limburgse roots veel makkelijker Duits leer, zeker het verstaan van Duits is voor iedere Limburger echt ‘super einfach’. Overigens pik ik Zeeuws of Fries ook snel op, ik begrijp vaak de klankveranderingen in een woord en leer te luisteren naar de woorden die ik wel herken. Een Nederlander die alleen ABN spreekt, is hier niet zo getraind in. Daarnaast zegt het meteen iets over mijn identiteit en afkomst. Mensen vinden het vaak zachtaardiger en vriendelijker klinken. Maar toch merk ik natuurlijk ook dat mensen me na proberen te praten of lacherig doen als ik Limburgs praat (thanks rapper Sjors!). Prima, denk ik dan, vaak zijn ze gewoon jaloers dat ze zelf niet zo’n eigen taaltje hebben.

Is het nodig om Limburgse les op de basisscholen te gaan geven?

Nou dat lijkt me dus wat overdreven. Het Limburgs verdwijnt echt niet zo maar. En waarom zou je de kinderen met twee Nederlandse ouders die toevallig in Limburg wonen opzadelen met Limburgse les? Dan creëer je juist alleen maar afstand. Het feit dat ze in Limburg wonen, zorgt er al voor dat ze het dialect begrijpen en ze gaan het niet spreken omdat het simpelweg niet hun eerste taal is. Het kan praktisch gezien ook niet. Elk dorp in Limburg heeft namelijk een ander dialect en dan zou je dus voor elk dialect een leraar moeten hebben. De Limburgse identiteit bestaat bovendien niet alleen maar uit de streektaal. Carnaval of zoals wij het zeggen ‘Vastelaovend’ bijvoorbeeld, is een veel belangrijker stuk van onze identiteit. De muziek speelt daarin een grote rol en om lekker mee te kunnen lallen in de kroeg zal je toch echt Limburgs moeten kunnen spreken.

Wil je op de hoogte blijven? Volg ons ook op Instagram en Facebook.

Dit artikel werd al 27 keer gedeeld.