Getty Images/Carl Court

1e poging kabinetsformatie mislukt: zijn alle onderhandelingen nu voor niks geweest?

Het is inmiddels alweer twee maanden geleden dat we met z’n allen – oké, 82 procent van ons – naar de stembus zijn gegaan en ons supervolwassen en wijs voelden toen we dat megagrote papier door de gleuf in een kliko duwden (of misschien was alleen ik dat, kan ook). De nieuwe Tweede Kamer zit inmiddels. Maar wanneer kunnen we het nieuwe kabinet verwachten? Hoe lang duurt zo’n kabinetsformatie eigenlijk? Gisteravond (15 mei) werd bekend dat de onderhandelingen over een formatie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks stuk zijn gelopen. Betekent dat dat de besprekingen afgelopen maanden voor jan lul zijn gedaan?

Het is natuurlijk naïef om te denken dat verkenner Edith Schippers à la minute een kabinetsformatie in elkaar kan knutselen. Wij Nederlanders waren de afgelopen verkiezingen weer lekker verdeeld, wat ook bijna niet anders kan met de 28 verschillende politieke partijen die meededen. Er zijn in ieder geval vier partijen nodig om een meerderheid in de Tweede Kamer hebben en dat is natuurlijk wel zo handig als je wilt regeren. Maar ja, al die partijen hebben gul met verkiezingsbeloftes gestrooid om onze zieltjes te winnen. Om samen te kunnen werken moeten er compromissen worden gesloten. Nederlanders zeuren vaak dat de partijen hun beloftes niet waarmaken. Dat is inderdaad kut. Maar #newsflash: ze zitten er niet alleen. Zo werkt ons democratische systeem nou eenmaal.

Volgens Haagse bronnen zijn de onderhandelingen stukgelopen op migratie. De VVD en CDA zouden bij dit onderwerp lijnrecht tegenover elkaar hebben gestaan. GroenLinks was niet bereid om afspraken te maken met Afrikaanse landen over vluchtelingen, zoals eerder ook met Turkije is gedaan. De VVD en CDA willen geld geven voor opvang in eigen regio, waardoor we onze eigen grenzen potdicht gesloten zouden kunnen houden. D66 was het met GroenLinks eens. Volgens Jesse Klaver waren er al compromissen gesloten, maar waren de verschillen toch te groot. “Soms lukte het om compromissen te sluiten, maar soms waren de verschillen op het gebied van klimaat, inkomensverschillen en vandaag op het gebied van migratie te groot.”

Zijn deze onderhandeling voor jan lul geweest?

In eerste instantie deed Schippers het rustig aan. Zo werd er in de eerste twee weken een gezamenlijke analyse gedaan van de problemen in het land. Na ongeveer vijf weken gunde Schippers de partijleiders een week vakantie. Ook verloor Jesse Klaver rond die tijd zijn moeder. Netto heeft deze ‘regenboogcoalitie’ dus maar 18 dagen aan de onderhandeltafel gezeten. Bij een volgende coalitie zal Schippers er veel meer vaart achter zetten. Ook zijn er door deze onderhandelingen al héél veel voorstellen, berekeningen en adviezen op papier gezet. Deze kan de volgende mogelijke coalitie weer gebruiken. Voor niets zijn deze onderhandelingen dus sowieso niet geweest.

Record verbreken?

Hoe lang de formatie nu nog zal duren kan niemand zeggen. Zo’n formatie duurt even lang als de partijen nodig hebben om te overleggen. De snelste formatie ooit werd gevormd in 1958. De politiek had toen maar tien dagen nodig. Maar in 1977 namen ze 208 dagen de tijd om een kabinetsformatie te vormen. Dat kabinet heeft wel de volledige kabinetsperiode geregeerd. Stel dat de politiek er dit jaar ook zoveel dagen voor nodig heeft, dan zouden we pas op 9 oktober van het nieuwe kabinet kunnen genieten. Vorige keer had Rutte er samen met Asscher 54 dagen voor nodig.

En nu?

In theorie zouden de onderhandelingen tussen de partijen nog kunnen worden hervat. In de praktijk zal dit niet zo snel gebeuren. Er wordt nu vooral gekeken naar de ChristenUnie, in plaats van GroenLinks. Ook met deze partij kan een meerderheid worden gevormd. Maar het is natuurlijk maar de vraag of deze formatie wel lukt. Er zullen altijd heel veel compromissen gesloten moeten worden…

Uitgelicht