YouTube/Zondag met Lubach

Vanaf 2018 leest de AIVD al je berichten – 5 studenten zeggen ho eens even

You are being watched. Ten minste, vanaf 1 januari 2018 dan. Op 11 juli werd er in de Eerste Kamer vrij stilletjes een wet aangenomen waardoor geheime diensten op grote schaal onze communicatie kunnen aftappen, zelfs als we nergens van verdacht worden. ‘Hallo’, dachten vijf studenten uit Amsterdam, ‘mag dat zomaar’? Ze startten een petitie voor een referendum over de sleepwet. Toen Zondag met Lubach aandacht besteedde aan het referendum, liep het aantal handtekeningen snel op. Gistermiddag behaalde de petitie de benodigde 300.000 handtekeningen.

Mocht je gemist hebben dat de Eerste en Tweede Kamer de wet hebben aangenomen, lees dan even verder. We hebben op een rijtje gezet wat de nieuwe (ontzettend vage) wet inhoudt en wat de argumenten van voor- en tegenstanders zijn. Hopelijk kun je daarna zelf vaststellen hoe jij over dit onderwerp denkt.

Wat houdt die nieuwe wet in?

Vanaf 1 januari mogen geheime diensten AIVD en MIVD:

  • Een groot ‘sleepnet’ inzetten, om massaal online communicatie af te luisteren. Ook van niet verdachte burgers! Zo mag een hele wijk afgeluisterd worden wanneer er een verdacht persoon in woont.
  • Alle geautomatiseerde apparaten (telefoons, computers en zelfs smart-tv’s, bijvoorbeeld) mogen gehackt worden.
  • Ze mogen een geheime DNA-databank aanleggen waar iedereen in terecht kan komen.
  • En ze mogen die verzamelde data met buitenlandse inlichtingendiensten delen, ook zonder deze eerst geanalyseerd te hebben.

Wie hebben bezwaar?

Vijf studenten van de UVA, Tijn de Vos (20), Luca van der Kamp (22), Nina Boelsums (21), Marlou Gijzen (23) en Joran van Apeldoorn (23), proberen hier nu een stokje voor te steken. Het voorgestelde referendum wordt gesteund door meer dan dertig (politieke) partijen en organisaties, zoals Bits of Freedom, DENK, GeenStijl, Partij voor de Dieren en de SP. Amnesty International besloot de actie van de studenten financieel te ondersteunen. “De wet sluit namelijk niet uit dat informatie wordt gedeeld met repressieve regimes.”

Volgens de initiatiefnemers van de petitie is het voor onze veiligheid niet noodzakelijk om massaal onze, die van onschuldige burgers, communicatie af te tappen. “De daders van de aanslagen in bijvoorbeeld Brussel en Parijs waren al bekend bij de geheime diensten en opsporingsinstanties. Gebrek aan informatie is dus niet zozeer het probleem. Het lijkt eerder andersom. Zo bleek onlangs nog dat een overvloed aan informatie de slagvaardigheid van de Britse geheime diensten alleen maar beperkt.” De Britse geheime diensten verdrinken in de hoeveelheid data en geven toe dat ze daardoor minder goed hun werk kunnen doen. Op weinig andere plekken ter wereld word je zo in de gaten gehouden als in Groot-Brittannië. In 2013 was er maar liefst een toezichtcamera voor iedere elf mensen. Echt een gevalletje van Big Brother is watching you.

Lees ook: Kunnen we meer doen tegen terrorisme? Ja, maar willen we dat? Nee

Wat vinden de voorstanders van de wet?

Er zijn ook voorstanders van de wet. Zij vinden dat de tegenstanders te veel beroep doen op het onderbuikgevoel. Zo mag de AIVD inderdaad een geheime DNA-databank aanleggen, maar dit gaat alleen om bijvoorbeeld een sigarettenpeuk die gevonden wordt in het huis van een terrorist. Alleen als jij – bijvoorbeeld – een sigaretje bij een terrorist thuis rookt, wordt je DNA dus in de databank opgenomen. Ook is het feit dat de hele wijk afgeluisterd kan worden, een voorbeeld. In de wet staat dat het gaat om dataverkeer van anderen dat ‘onlosmakelijk en logisch’ verbonden is aan de verdachte persoon. Omdat de wet zo vaag is, zou een hele wijk daar dus onder kunnen vallen. Maar dat gebeurt niet standaard. Je moet ook bedenken dat telefoongesprekken afluisteren en berichtjes lezen van iedereen uit een hele wijk enorm veel tijd kost en dus echt niet voor de lol gedaan zal worden. Bedenk maar eens hoeveel berichtjes jij wel niet hebt binnen gekregen als je even niet op je telefoon kijkt.

De sleepwet is er natuurlijk met een reden. Als iemand van Nederland naar Syrië vertrekt, kan de AIVD door de nieuwe wet zien met wie hij of zij nog in Nederland communiceert. De AIVD snapt dan ook de zorgen, maar vindt de nieuwe wet dringend nodig. “Het is noodzakelijk om Nederland te beschermen tegen landen, organisaties en personen die het op ons gemunt hebben.”

Volgens de AIVD is onze privacy en veiligheid, in tegenstelling tot wat de tegenstanders beweren, juist beter beschermd. “Voordat er iets verzameld of bekeken mag worden, heeft de minister twee keer een handtekening moeten zetten en heeft ook een onafhankelijke commissie het onderzoek moeten goedkeuren.” De woordvoerder wijst er ook op dat 98 procent van de verzamelde data meteen wordt verwijderd. Maar in principe staat er in de nieuwe wet dat de data drie jaar bewaard mag worden. De tegenstanders willen niet dat de data zo lang bewaard wordt.

Debat moet gevoerd worden

Of je nu voor of tegen bent, je moet kunnen toegeven dat het debat over privacy en hoever we willen gaan voor onze veiligheid, er eentje is die wel gevoerd moet worden. De grootste angst van tegenstanders van de sleepwet is natuurlijk dat de info misbruikt zal worden. Aangezien de AIVD hun databases vanaf januari direct kunnen koppelen aan de gegevensbestanden van verzekeraars, medische organisaties en banken, als die het verzoek goedkeuren. Grote kans dus dat tussen al die data ook jouw mailtje aan je huisarts of psychiater zit. En alhoewel misbruik van de informatie nu misschien niet 1, 2, 3 aan de orde lijkt (volgens de AIVD), weet je nooit wie er in de toekomst de touwtjes in handen heeft.

Lees ook: Ik kreeg het idee dat ik werd afgeluisterd door Facebook en zocht uit of dit echt zo was

Ik snap dat dit onderwerp niet onwijs sexy is en dat je misschien onderhand een beetje met je handen in het haar zit. Gelukkig hebben we in Nederland naast de sleepwet ook nog Arjen Lubach, die je het met humor uit kan leggen. Wil je beter weten wat de argumenten van de voorstanders van de wet zijn? Dat kan natuurlijk ook. De petitie tekenen kan hier.