Flickr/123_456

Zwarte Piet: wat is er nou precies racistisch aan?

Zwarte Piet. Het is een gevoelig en omstreden onderwerp inmiddels. Al jaren, eigenlijk. En daarom moeten we erover blijven praten. Totdat het dat niet meer is, totdat er geen één gekwetste of geïrriteerde/boze bevolkingsgroep meer over is.

Allereerst: voor groepen en namens mensen spreken is gevaarlijk. Ik ga hier een poging toe wagen als zwart persoon, maar ik spreek ook vooral voor mezelf. In essentie ga ik mijn eigen perspectief uiteenzetten. En die van mij is misschien ook die van een extra minderheid. Ik ben geen felle voor- noch tegenstander van de één of de andere kant – al lijkt me op fundamenteel niveau niks mis met een paar kleine aanpassingen aan een kinderfeest waardoor een grote volwassen bevolkingsgroep zich niet langer gekwetst zal voelen. Ik geloof dat ik in staat ben beide kanten te zien, en ga ik proberen het inzichtelijk te maken voor beiden.

Eerst moet je wat weten over mijn gedachtegang, hoe deze ontstaan is, en met welke achtergrond ik zeg wat ik zeg. Hoe mijn beeld op onze cultuur is gevormd. Ik ben namelijk geboren in een klein dorpje vlakbij Rotterdam. Het overgrote gedeelte van het dorp is blank. Ik ben dus ook opgegroeid tussen voornamelijk blanke mensen, en zag op mijn familie na weinig zwarte mensen tenzij ik de stad in ging. Wat niet bijzonder vaak was.

Foto: Flickr/123_456Foto: Flickr/123_456

Het Sinterklaasfeest is altijd één van mijn favoriete feesten geweest. Alle heisa bij het binnenkomen van de boot, de sfeer, de zon die bijna verduisterd werd door de pepernootregen: I loved all of it. Nooit heb ik er bij stilgestaan waar Zwarte Pieten vandaan kwamen (ze zijn dan ook wel een hoop tinten donkerder dan ik), of Sinterklaas wat dat betreft. Heel, heel lang niet. Tot mijn 17e, waarin ik niet zélf de connectie legde met zwarte mensen, maar één van mijn racistische Facebookvrienden dat deed.

Lees ook: Schaam je niet voor white privilege, maar geef wel toe dat het bestaat

Ongeïnformeerd

Nog geen dag voor de verhelderende reactie had ik zelf serieus nog de gedachte “Maakt het echt zoveel uit?” toen alle bombarie rondom Zwarte Piet me voor het eerst ter ore kwam. De connectie Zwarte Piet-zwarte mensen maakte ik gewoonweg niet. Net zoals veel blanke Nederlanders. Totdat ik op m’n Facebook tijdlijn las:

De enige negers die bij mij binnen mogen komen zijn Zwarte Pieten.

Deze comment kwam van een voormalig klasgenoot; iemand waar ik mee had gegrapt, mee had gestreden voor een diploma. Dat was het begin. Dat kwam binnen. Dat was het kantelpunt voor mij. Toen ben ik gaan letten op al het nieuws wat erover voorbij kwam, over de standpunten van de mensen tegen, maar ook vooral vóór Zwarte Piet. En ik ben natuurlijk ook zelf onderzoek gaan doen, tot op zekere hoogte.

Ondanks dat ik geconfronteerd werd met het onvermijdelijke racistische aspect aan Zwarte Piet, deed de waarheid niet af aan de mooie nostalgische gevoelens die ik heb overgehouden aan het feest. En dat is oke, ik was een jong kind. Nu ben ik een oud(er) kind, en zie ik een groot gedeelte van een bevolkingsgroep last hebben van iets dat ontíegelijk makkelijk kan worden opgelost door een aantal hele kleine aanpassingen. Denk aan de Pieten een ander kleurtje schminken, of zoals de Roet Piet die zo niet lang geleden is geïntroduceerd. Het enige dat ik dan denk is:

Waarom ben je niet bereid de verandering te maken, als je zóveel mensen er zó ontzettend blij mee kunt maken?

Zwart als roet

Oja, waar hebben ‘we’ last van, dat was de crux van dit artikel. Ik zal het op een rijtje zetten. Er zijn een aantal aspecten die als riviertjes meanderen en uiteindelijk allemaal uitkomen in één en dezelfde oceaan met de naam Emotionele Schade. Sommige zwarte mensen, zowel jong als oud, worden door andere kinderen aangezien als Zwarte Pieten. Onwijs vervelend om iedere keer duidelijk te moeten maken dat dat niet zo is. Dat jij niet zwart geschminkt ben, maar dat het gewoon de kleur van je huid is. En het kindje uit dit verhaal, kwam op een dag thuis van school en vroeg waarom hij als enige níet zijn zwarte schmink eraf kon wassen. Waarna hij moest huilen, omdat het niet lukte.

Nog een aantal dingen. Zwarte Piet is zwart door de schoorsteen, zo vertelt de legende. Maar hier krijg je geen grote, rode, dikke lippen van – tenzij je ze misschien open hebt gehaald tijdens het naar beneden glijden. Om het over de logica van de flinke afro maar niet te hebben. Afro’s zijn in ieder geval niet kenmerkend voor Spanjaarden, kan ik je vertellen. Het pak dat de Zwarte Pieten nu dragen, lijkt tevens belachelijk veel op die uit de pakjes die zwarte kindslaven droegen.

Links: Sint en Piet in het boekje van Jan Schenkman. Rechts een keizerin uit de achttiende eeuw die zich heeft laten vereeuwigen met een slaaf.

En die kindslaven, die moesten natuurlijk wel hiernaartoe worden getransporteerd. Raad eens hoe dat werd gedaan? Jaja, zie ginds komt de stoomboot uit Spanje weer aan! En dat was een hele happening. Iedereen en z’n moeder kwam bij de intocht kijken om een blik te kunnen werpen op die o zo exotische zwarte figuren die uit de stoomboot kwamen lopen… Met een paar blanke autoritaire figuren als slavenhandelaar, uiteraard. Het is alsof het ware achtergrondverhaal is gescheiden van Zwarte Piet, en is verwisseld met een mythe over schoorstenen en Spanje is gekomen.

Blackfacing

Als klapper op de vuurpijl: in Amerika had je vroeger een gebruik dat ‘blackfacing’ heette. Blanke mensen schminkten zich zwart, en gedroegen zich vervolgens als onnozele idioten. Dit deden ze letterlijk puur en alleen om de spot te drijven met Afro-Amerikanen. Deze praktijk was een heuse theatervorm van 1830 tot 1930. Als je dat en Zwarte Piet naast elkaar zet, zijn er haast weinig verschillen te bekennen – op de intentie van het Sinterklaasfeest na dan, die is natuurlijk positief. Nu zou je jezelf de vraag kunnen stellen:

Is je intentie voor iets genoeg om te verklaren dat je het doet, ook al krijg je van tig mensen mee dat dat wat je doet – ondanks je intentie – hen pijn doet?

Bron: collage van de auteur

Bron: collage van de auteur Blackfacing in de USA

Het argument van de blanken destijds klonk: “Hebben wij niet het recht om ons te schminken en ons te gedragen als idioten?” Tuurlijk wel. Maar waarom moet je dat doen terwijl je eruit ziet als een andere bevolkingsgroep? Die attitude was toe aan verandering. Ook toen maakten zwarte mensen zich sterk, en inmiddels is het al decennialang verboden. En eigenlijk is er nu precies hetzelfde aan het gebeuren, maar dan in Nederland, en met Zwarte Piet. Waar het in de USA niet te ontkennen viel dat het nogal een racistische bedoening was, is het verschil hier dat de oorsprong van Zwarte Piet versluierd (of geschminkt) gaat achter het roet van de schoorsteen.

Hoe reageren niet-Nederlanders op Zwarte Piet?

Zijn de gelijkenissen al duidelijk? En misschien nu ook de hedendaagse confrontatie met racisme en het slavernijverleden? Zelfs al zou alles per toeval hetzelfde zijn, zelfs al heeft Zwarte Piet niks te maken racisme, dan nog heb je nu kunnen zien waarom het wel zo wordt ervaren. Het blijft ook gewoon een gevoelskwestie. Bekijk ook vooral dit fragment uit de documentaire “Zwart als Roet: Our Colonial Hangover” waarin te zien is hoe Londense mensen reageren op Zwarte Piet. Oftewel, mensen zonder nostalgische gevoelens naar het Sinterklaasfeest. Besef ook dat er een grote kans bestaat dat jij net zo zou denken als je niet uit Nederland zou komen. Waar je vandaan komt, bepaalt je world view.

Stel je nu even voor dat je jaarlijks voor langer dan een maand op straat herkend wordt als een altijd olijk en vrolijk karikatuur – terwijl je niet eens geschminkt bent – en het hele gebeuren je al heel hoog zit. Dat is het moment dat je als mens zijnde volgens mij wel in staat zou moeten zijn om te realiseren dat er iets mis is met de gang van zaken. Wees dan niet boos op groep die je dat duidelijk probeert te maken, maar probeer hun kant te begrijpen. En doe het alsjeblieft niet af als gezeur. Er is niks wat meer in de weg staat van begrip dan die gedachte.

De andere kant van het verhaal

Begrijp ook dat alle protesten die er gevoerd worden geen aanval zijn op het Sinterklaasfeest zelf, maar alleen op dat schrijnende aspect van Zwarte Piet. Je hoeft je ook helemaal niet schuldig te voelen dat je eraan meedoet, of deed. Je intentie was of is niet om te kwetsen. Maar nu je dit allemaal weet, sta er even bij stil dat het helaas wel degelijk mensen kwetst, en niet alleen om redenen die met de slavernij te maken hebben. Heb het lef de andere kant te onderzoeken voor je van de daken schreeuwt “Zwarte Piet moet blijven!!!”.

Het onderzoeken van de andere kant geldt ook voor sommige zwarte mensen. Wat maakt dat zoveel blanke Nederlanders het niet begrijpen? Probeer daar begrip voor op te brengen. Neem de tijd om het uit te leggen, word niet alleen maar boos. Begrip is het sleutelwoord hier. Niemand vindt het leuk om onbegrepen te zijn; doe dan ook een beetje je best om elkaar te begrijpen, denk ik dan. Dit hele artikel is ook niet bedoeld als aanval; het is bedoeld om inzicht te verschaffen aan zij die het wilden. Niemand dwingt je Zwarte Piet racistisch te vinden. Maar vel dan ook geen oordeel over zij die dat wel zo ervaren.

Niemand wil dat het feest verdwijnt, en met een paar minimale aanpassingen kan iedereen – jong en oud, zwart en wit – evenveel genieten van dit geweldige kinderfeest. Is dat niet het doel waar we met z’n allen naar streven?

Deel dit artikel in de strijd tegen misinformatie en onwetendheid. Wil je meer informatie over Zwarte Piet en over wat discriminatie met je doet? Google dan vooral de veelbesproken documentaires ‘Zwart als roet: Our Colonial Hangover’, en ‘Het Grote Racisme Experiment’.

Wil je op de hoogte blijven? Volg ons ook op Instagram en Facebook.

Dit artikel werd al 18232 keer gedeeld.