Pexels

Verslaafd zijn aan muziek: is dat een ding?

Je kent ze vast wel, of misschien ben je zelf zo iemand. Van die mensen die uitspraken doen als “Ik kan écht niet zonder muziek hoor!” en de hele dag met oordopjes of een koptelefoon op lopen. Van die mensen bij wie je eerst altijd op diens schouder moet tikken waarop zij hun oortjes verwijderen voordat je met ze kan praten. En dan o zo licht geïrriteerd reageren met een “Wat is er?” omdat ze eigenlijk liever in hun eigen wereldje blijven dan dat ze door jou teruggetrokken worden naar de echte wereld. Van die mensen die bijna niks doen, zonder ook tegelijkertijd muziek te luisteren. Ik ben zo iemand. En opeens vroeg ik me af: kun je verslaafd zijn aan muziek?

Het leuke is dat ik hier überhaupt op kwam doordat ik in gesprek was met vrienden, over dat ik een week zonder telefoon wilde leven om te kijken wat het met me zou doen. We waren de “Terms & Conditions” aan het bespreken (de regels waaraan ik mij zou moeten houden), en mijn eerste reactie was:

Mag ik muziek luisteren? Ik heb echt muziek nodig.

Lees ook: Voor de een vreselijke schreeuwmuziek, voor de ander is er niks beters

Ik heb een rare tik

Hierna nam het gesprek een hele andere wending. Een vriend van mij noemde mijn relatie met muziek “een rare tik”. Toegegeven, ik gebruik muziek zelfs om in slaap te vallen. En gedurende een schooldag kan ik vanaf het moment dat ik op sta tot het moment dat ik ga slapen af en aan naar muziek luisteren. Misschien wel zo’n 10 uur per dag of langer, besefte ik.

Nou had ik niet het idee dat, als ik daadwerkelijk verslaafd zou zijn aan muziek, dit een hele erge verslaving zou zijn. Ik maak bijvoorbeeld niks kapot, fysiologisch gezien. Mijn lever en longen blijven heel bijvoorbeeld, en ik val er niemand mee lastig. Zelfs mijn buren niet. Maar wat er wel gebeurt, is dat je brein hierdoor aan de lopende band dopamine aanmaakt; of dat probeert. Dopamine is een neurotransmitter (een chemische stofje welke boodschappen voor andere neuronen bevat), en het stofje dat een grote rol speelt bij het goede gevoel dat we krijgen van eten, drugs, en seks.

Foto: Pexels - Als je nu begint te watertanden, is de kans groot dat er nu wat dopamine wordt aangemaaktFoto: Pexels - Als je nu begint te watertanden, is de kans groot dat er nu wat dopamine wordt aangemaakt

Het is ook het stofje dat in veel verschillende studies gelinkt wordt met onderliggende verslavingen in mensen. Waar mensen die verslaafd zijn aan muziek in essentie naar zoeken is de ‘high’ die je kan ervaren als bepaalde beats of liedjes de juiste noten raken. ‘De juiste noten’ is subjectief aan je muzieksmaak, natuurlijk. Die high staat ook wel bekend als ‘eargasm’ in de (EDM)muziekgemeenschap. Je weet wel: als je kippenvel krijgt en een haast onbeschrijflijke, tintelende sensatie over die over heel je lichaam trekt.

Lees ook: Om deze redenen krijg jij kippenvel van zielige filmpjes en mooie liedjes

Science to the rescue

Dopamine is belangrijk, want het zorgt ervoor dat we ons gedrag willen herhalen. Hierdoor ontstaan en bestaan er verslavingen. Iets voelt goed, we willen dat gevoel nog een keer ervaren, dus we doen het nogmaals. En nogmaals. Het is dus wel fijn als die herhalende gedragingen van ons een positieve invloed op ons hebben. Je voelt hem waarschijnlijk al aankomen. De vraag die ik mezelf moest stellen (en jij jezelf misschien ook maar moet stellen als je denkt dat je verslaafd bent): heeft veel muziek luisteren een positieve of negatieve invloed op je leven? En als follow up question: hoe gebruik jij muziek? Want het kan wel een positieve invloed hebben, maar als je er vervolgens andere negatieve gevoelens mee maskeert, ontloop je datgene wat er eigenlijk niet goed met je gaat.

Die laatste vraag (hoe gebruik jij muziek?) had ik nooit kunnen formuleren als ik niet de vriendin van m’n zus – die tevens jarenlang psychologe was bij een verslavingskliniek – zou hebben geraadpleegd. Ik vroeg haar als eerst of zij het eens was met wat ik op internet had gevonden. Oftewel: is een muziekverslaving mogelijk? Het antwoord was ja. Ten tweede vroeg ik haar of ze in de kliniek dan misschien ook een behandeling voor muziekverslaving aanbieden, en dat was dan een nee. Ten derde vroeg ik haar:

Hoe erg zou het zijn als ik daadwerkelijk verslaafd ben aan muziek? Want het kan nooit zo erg zijn als een drugs- of alcoholverslaving … toch?

Naarmate het gesprek vorderde kwamen we op het emotionele gedeelte van verslavingen uit. Ze vroeg mij op haar beurt waarom ik zoveel muziek luisterde. Gebruik ik het inderdaad op zoek naar een soort eeuwigdurende dopamine rush? Of gebruik ik het misschien juist om dingen níet te voelen (zoals ook veel verslaafden hun middelen gebruiken). Dat laatste klonk mij ergens heel aannemelijk in de oren. Over een reality check gesproken. Ik besefte dat ik muziek inzet als mijn persoonlijke ultieme vorm van escapisme zoals andere mensen dat met series en films, boeken en/of games kunnen doen; om te ontsnappen. Maar van wat dan?

Lees ook: Oude muziek is beter: nostalgie of de keiharde waarheid?

Heb ik muziek echt nodig?

Ik weet van mezelf dat mijn hoofd de hele dag op volle toeren draait. Ik denk veel, en mijn gedachten schieten van hot naar her. Muziek gebruik ik dus onder andere bij wijze van focus. Focus, met twee doeleinden. 1) ik kan me focussen op the task at hand, en 2) ik hoef niet na te denken over andere dingen. Aan de andere kant gebruik ik muziek ook om er juist eventjes niet te zijn, of om de tijd sneller te laten gaan. En ook nog eens gewoon omdat ik ervan geniet.

Foto: PexelsFoto: Pexels

Als ik het zo allemaal opnoem, zijn er naast escapisme zo veel redenen waarom ik zo veel muziek luister. Misschien dat ik het daarom non stop doe; er zijn voor mij zo veel redenen om muziek te luisteren dat het een continue bezigheid is geworden. Dat, of ik ben in denial over dat er meer met me aan de hand is dan ik wil toegeven. Maar daarom is het wel interessant om eens te kijken wat er gebeurt als ik er mee stop. Ik ben het zo ontzettend gewend nu, dat ik geen idee meer heb hoe ik ben zonder muziek. Ben ik verslaafd aan muziek? (meerdere testjes op het internet zeggen alvast van wel). Heb ik het écht nodig? Krijg ik ontwenningsverschijnselen als ik stop? Ga ik verlangen naar muziek? Zijn er gedachtes die ik op een afstand houd, en zullen ze zich dan nu aan me openbaren?

Ik wil het te weten komen. Binnenkort zal ik een week cold turkey (dus in één keer) stoppen met muziek luisteren. Ik zal gedwongen worden te luisteren naar de geluiden om me heen: de gesprekken in de trein, het lawaai in mijn klas, en de structurele wanorde in mijn hoofd. Mocht ik alleen muziek luisteren omdat ik het nou eenmaal gewend ben, dan kom ik erachter. Mocht ik muziek gebruiken zodat ik andere dingen niet hoef te voelen, dan zal ik ook daar achter komen. Ik ben benieuwd.

To be continued…

PS: dit artikel is niet onder de invloed van muziek geschreven 😉