Pexels

Seks is in Zweden zonder ja een echte, duidelijke nej

Geen toestemming, geen seks. Klinkt logisch toch? Maar het zou je verbazen dat het in veel landen wettelijk gezien (nog) niet zo werkt, ook in Nederland niet. Maar in Zweden is sinds kort een ‘sekswet’ van kracht gegaan. Eentje die alle seksuele handelingen zonder nadrukkelijke toestemming strafbaar kan maken. Toen de Zweedse premier de wet aankondigde, legde hij het kort en kracht uit: “De boodschap is simpel: je moet aan de persoon met wie je seks wilt, vragen of hij het ook wil. Als je er niet zeker van bent, moet je het laten.” Oftewel: geen duidelijke ja = een nej. Zouden ze zo’n wet overal, dus ook in Nederland, moeten hebben?

Met deze nieuwe wet willen ze het belang van de slachtoffers voorop zetten, en iets doen tegen seksueel misbruik en verkrachting. Door de wet zijn er ook twee nieuwe overtredingen: verkrachting door nalatigheid en seksueel misbruik door nalatigheid – onvrijwillige seks dus. De straf is maximaal vier jaar gevangenisstraf.

Het is niet gek dat Zweden, na veel kritiek, eindelijk overstag gaat. In Zweden hebben slachtoffers van verkrachtingszaken het namelijk zwaar. Tot deze wet moest er bewijs zijn dat het slachtoffer met geweld of bedreigingen werd verkracht. Of op het moment van misbruik moesten de slachtoffers in een kwetsbare staat zijn, bijvoorbeeld als ze dronken zijn. In Nederland, en in veel andere landen, is dat overigens vaak nog steeds zo.

Elin Sundlin, voorzitter van non-profit organisatie FATTA (Snap Het), noemt dit gevaarlijk. Want, blijkt uit Zweeds onderzoek: 70 procent van de slachtoffers zegt tijdens de verkrachting een vorm van verlamming te ervaren. Ze kunnen niet stop zeggen of tegenstribbelen. Ook zonder geweld of dronkenschap. Nu maakt dat niet meer uit. Er moet nadrukkelijk toestemming worden gegeven. Er zijn zelfs verschillende apps waarin het kan worden vastgelegd. Maar, zegt ook een Zweedse rechter tegen de NOS, dit is niet verplicht. Je hoeft gelukkig niet alle romantiek eruit te trekken door op een knopje te drukken.

Al deze problemen in zo'n prachtig land. Foto: UnsplashAl deze problemen in zo'n prachtig land. Foto: Unsplash

Toch is er kritiek

Op papier klinkt dit best goed, toch? Je mag alleen je inbussleutel in m’n IKEA-pakket stoppen als ik ja zeg. Toch is er voldoende kritiek. Zo zou het grijze gebied veel te groot zijn. Het is veel te vaag. Want wat bedoelen ze eigenlijk met het woord toestemming? En wat is dan verbaal of non-verbale toestemming? Wat als iemand ja zegt, en daarna toch niet meer wil? Even voor de duidelijkheid: dit laatste kritiekpunt hoor ik wel vaker en het antwoord is heel simpel: stoppen wanneer iemand zegt dat het genoeg is. Maar goed, ook de Zweedse orde voor advocaten zegt dat de wet nog te onduidelijk is. De rechter krijgt zo te veel ruimte voor eigen invulling.

Desondanks dit grijze gebied zorgt de wet in ieder geval voor één ding: het is een aanleiding om er eindelijk over te praten. Op scholen moet er meer gesproken worden over het grijze gebied en wat precies grensoverschrijdend gedrag betekent.

Foto: UnsplashFoto: Unsplash

Is zo’n wet ook iets voor Nederland?

Dat dit gesprek belangrijk is, werd duidelijk toen deze wet werd aangekondigd. Er gebeurde namelijk iets vreemds in Nederland: mensen op social media vonden de wet bizar en belachelijk. Maar zou je je niet eerder boos moeten maken over het feit dat deze mensen te maken hebben met verkrachting?

Het feit dat er zo’n wet nodig is, laat alleen maar zien hoe moreel verwerpelijk we op dit vlak zijn geworden. Het zou normaal moeten zijn om toestemming te vragen. Even snel vragen of alles oké is, of vragen of de ander zich goed voelt is al voldoende. Je kunt het nou eenmaal niet altijd aanvoelen of iemand wel wil. Columniste Anke Laterveer slaat de spijker op zijn kop als je het mij vraagt:

“We vragen voortdurend aan elkaar hoe het gaat. Als het om seks gaat zou dat ook niet raar of gênant moeten zijn”

Of zo’n wet echt veel gaat uithalen, is natuurlijk de vraag. Het is namelijk moeilijk te handhaven. Maar er moet in ieder geval over gesproken worden. Jongeren moeten er samen over praten en elkaar erop aan moeten spreken als iets te ver gaat. Ouders en scholen moeten in hun seksuele voorlichting het niet alleen hebben over veilige seks, maar ook wat grensoverschrijdend gedrag dan precies is. Als je vindt dat zo’n wet niet nodig is, dan moet er op een andere manier gesproken worden over vrijwillige seks. Want even voor de duidelijkheid: 1 op de 8 vrouwen en 1 op de 25 mannen is ooit verkracht. Is dat niet bizar veel?

Wil je op de hoogte blijven? Volg ons ook op Instagram en Facebook.