Dit is waarom je liegt: je bent een schaap

Het spreekwoord ‘al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel’ is ontkracht door een onderzoek van Massachusetts Institute of Technology. De onderzoekers plozen tweets uit de periode 2006-2017 uit en stelden vast dat zogenoemd ‘fake news’ zich sneller verspreidde dan echt nieuws. Onderzoeker Sinan Aral gaf hier een verklaring voor ‘onjuist nieuws is nieuwer, mensen zijn eerder geneigd dat te delen’. Met zo’n nieuwtje op je tijdlijn lijk jij namelijk helemaal op de hoogte en dat levert je meer aandacht op. Ik vroeg mij af waarom de mens zo’n jokkebrok is en speurde naar de waarheid achter het liegen.

Anderen lazen ook: “Iedereen liegt”, zegt vroegere analist van Google – vooral over seks

Nature of nurture

Zit het in de mens om te liegen en kom je dus zo ter aard? Ligt in dat wiegje een meester-oplichter vermomd in een mollig, zacht lijfje? Ja en nee. De mogelijkheid tot liegen bestaat pas als je de vaardigheid hebt om überhaupt te spreken. Daarnaast moet je een ontwikkeld zelfbewustzijn hebben, oftewel: realiseren dat jij ‘jij’ bent, dat mensen een beeld van jou hebben en je dit kunt beïnvloeden. Het is dus niet nodig om baby’s te wantrouwen. Je kunt nooit weten wat in er in die kleine bolletjes om gaat, maar het is hoogstwaarschijnlijk geen evil mastermind.

Kuddegedrag

Dát je kan praten is (voor de meeste mensen) niet meteen een reden om alleen maar onzin te produceren. Nee, meestal rollen er waarheden uit je mond. Uit onderzoek is gebleken dat een leugen meestal de wereld wordt geslingerd uit verlangen om te handelen hoe anderen handelen. De mens is een schaap. En een schaap wil nu eenmaal bij de kudde horen. Als jouw eigen ervaringen niet stroken met de levens van anderen, zet je zwaarder geschut in. De waarheid wordt kundig omgebogen en verbasterd totdat je een verhaal hebt gecreëerd waarmee je wél bij je vrienden kunt aankomen.

Den altruïstische freule

Goed nieuws voor lezers met dezelfde primaire geslachtskenmerken als ondergetekende: u bent meer geneigd tot een altruïstisch leugentje. Echt waar, onderzoek toonde aan dat vrouwen vaker liegen om anderen te helpen, ook als ze hier zelf niet beter van worden. En dat is nog niet alles! Vrouwen zijn namelijk minder dan mannen bereid om te liegen als iemand de dupe wordt van hun leugen. Vrouwen te vriend houden dus. We hoeven de man echter niet direct te wantrouwen, ook voor hen zijn er gunstige onderzoeksresultaten. Als een doel ook op een eerlijke manier bereikt kan worden, geniet dit de voorkeur. Daarbij maakt het niet uit of je met een man of vrouw van doen hebt.

Liegen over liegen

Liegen is dus iets wat iedereen doet maar toch is er veel schaamte over. Al vanaf onze vroege jeugd is ons ingepeperd dat liegen niet door de beugel kan. Zonder dat we het misschien zelf merken, liegen we zo’n twee keer op een dag. Bij studenten kan dit gemiddelde wat hoger liggen en komen er ook nog leugens tegen jezelf bij. In twee gevallen kan is de kans op leugens bijna 100%: 1) na een avond waarin twee of meer tequila’s geconsumeerd zijn, of 2) in de 12 uur voorafgaand aan de deadline van een (groeps)opdracht. In deze gevallen is het overigens volledig legitiem om te liegen. Onderzoek dat dit ondersteunt verschijnt zéér binnenkort. Dat is écht bíjna klaar. Tot die tijd kunnen we dit gewoon als waarheid aannemen, niemand die het hoeft te weten.